Αν ανατρέξει κανείς σε φωτογραφίες αρχείου από την Ελλάδα μετά τη δεκαετία του ’30 θα διαπιστώσει ένα παράδοξο: όσο φτωχότερη ήταν η Ελλάδα στις αρχές του αιώνα τόσο οι κάτοικοί της ήταν πιο ευπαρουσίαστοι.
Οι άνδρες φορούσαν (σχεδόν) υποχρεωτικά κοστούμι, γραβάτα και καπέλο ενώ οι γυναίκες ήταν επιμελημένα ντυμένες και απέπνεαν έναν ευρωπαϊκό αέρα. Οι συνήθειες αυτές εγκαταλείφθηκαν μετά τη Μεταπολίτευση και ειδικότερα μετά το 1980.
Ο καφές φραπέ είναι ένα Ελληνικής επινόησης αφρώδες κρύο ρόφημα.
Τα βασικά συστατικά του είναι στιγμιαίος καφές, ζάχαρη, νερό και παγάκια. Η εφεύρεσή του έγινε τυχαία το 1957 από τον Δημήτρη Βακόνδιο στην Θεσσαλονίκη.
Παρασκευή
Τα συστατικά του φραπέ είναι στιγμιαίος καφές, νερό, ζάχαρη και προαιρετικά γάλα. Ο φραπές χαρακτηρίζεται «σκέτος», «μέτριος» ή «γλυκός» ως προς τις αναλογίες των συστατικών του.
Κατασκευάζεται βάζοντας την επιθυμητή αναλογία καφέ και ζάχαρης σε ένα ψηλό ποτήρι ή σε σέικερ.
Προσθέτοντας νερό σε ύψος ενός εκατοστού από τον πάτο του ποτηριού το μείγμα χτυπιέται στο σέικερ ή με ηλεκτρικό αναδευτήρα μέχρι να σχηματιστεί αφρός.
Ακολούθως γίνεται προσθήκη πάγου και νερού και προαιρετικά γάλακτος. Σερβίρεται και πίνεται με καλαμάκι. Ο φραπέ είναι ευχάριστος και δροσιστικός καφές, ιδίως το καλοκαίρι. Όμως είναι πολύ ενεργειογόνος έως διεγερτικός.
Ιστορία
Η δημιουργία του φραπέ ήταν τυχαία.
Κατά την διάρκεια της Διεθνούς Έκθεσης στη Θεσσαλονίκη το 1957, ο αντιπρόσωπος της ελβετικής εταιρίας Νεστλέ στην Ελλάδα Γιάννης Δρίτσας παρουσίαζε ένα νέο προϊόν για παιδιά, ένα σοκολατούχο ρόφημα που παρασκευαζόταν στιγμιαία αναμιγνύοντάς το με γάλα και χτυπώντας το με σέικερ.
Ο Δημήτριος Βακόνδιος, υπάλληλος του Δρίτσα συνήθιζε να πίνει Nescafé που ήταν στιγμιαίος καφές και παρασκευαζόταν από την Νεστλέ.
Σε ένα διάλειμμα που έκανε κατά την διάρκεια της έκθεσης θέλησε να πιει καφέ αλλά επειδή δεν έβρισκε ζεστό νερό, σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει το σέικερ για να φτιάξει τον καφέ του με κρύο νερό.
Έβαλε καφέ, ζάχαρη και νερό, τα κούνησε και δημιούργησε τον πρώτο καφέ φραπέ της ιστορίας.
Μετά από χρόνια δήλωνε ότι δε μπορούσε να συνειδητοποιήσει πως ένα απλό πείραμα τον οδήγησε στην εφεύρεση του διασημότερου ροφήματος στην Ελλάδα.
Γλωσσολογία του φραπέ
Η λέξη frappé είναι γαλλική και σημαίνει χτυπημένος ή ανακατεμένος.
Ως ξένη λέξη κανονικά δεν κλίνεται (το φραπέ).
Όμως, σε αντίθεση με τις περισσότερες γαλλικές λέξεις που έχουμε δανειστεί και παραμένουν άκλιτες, στην ονομαστική επικράτησε να αποκτάει κατάληξη και να κλίνεται (ο φραπές, του φραπέ, οι φραπέδες κλπ.), κυρίως στην καθομιλουμένη.
Άλλωστε αυτό παραπέμπει και στην κλίση της λέξης «καφές».
Ενίοτε στον προφορικό λόγο απαντά η μορφή «φραπεδιά» (π.χ.: «Πιάσε μια φραπεδιά») ή,σπανιότερα, «φραπεδούμπα» ή «φράπα» ή «φραπεδοπούλα».
«Φραπόγαλο» είναι ο φραπέ με γάλα.
Ο φραπές χαρακτηρίζει την «ανεμελιά» και τον «ωχαδερφισμό» που παρατηρείται συχνά στους Έλληνες, λόγω του γεγονότος ότι συνήθως πίνεται με αργούς ρυθμούς, με παρέα, με χαλαρή διάθεση, παίζοντας τάβλι, ή συζητώντας περί ανέμων και υδάτων.
Εκείνους που λένε ψέματα συνηθίζουμε να τους λέμε: «Ψευτοθόδωρους».
Ο Ψευτοθόδωρος, λοιπόν, υπήρξε και ήταν ένας από τους πολλούς τύπους της παλιάς Αθήνας γύρω στα 1870.
Οι περισσότερες φάρσες και κατεργαριές του Ψευτοθόδωρου, είχαν σαν θέμα τους, το … φαΐ. Κι αυτό ήταν πολύ φυσικό, για έναν άνθρωπο που βρισκότανε τις περισσότερες ώρες στην ταβέρνα, για έναν άνθρωπο που αντιπαθούσε τη δουλειά. “Γιατί να δουλέψω εγώ, αφού δουλεύει το μυαλό μου;”, έλεγε ο Ψευτοθόδωρος, ομολογώντας το “κoυσoύρι” του.
Τα κατορθώματά του, οι φάρσες του και τα ανέκδοτα του, έμειναν όπως και το «παρατσούκλι” του παροιμιώδη.
Μεσημέρι, ο Ψευτοθόδωρος πιάνει έγκαιρα το πόστο του δίπλα
από το φούρνο και περιμένει το θύμα του.Σε λίγο, να κι ο μικρός του Καπιτσίνη (κάτοικος αρκετά πλούσιος της Αθήνας).
– Έλα δω! του λέει ο Ψευτοθόδωρος…
– Τι θες, μπάρμπα; τον ρώτησε ο μικρός.
– Πόσα σου ‘δωσαν, για να πάρεις το γκιουβέτσι;
– Μια δεκάρα!
– Φέρ’ την εδώ και τράβα να πεις στην κυρά σου να σου δώσει ακόμη μια πεντάρα, γιατί ακρίβυναν τα ψηστικά για το γκιουβέτσι… και να ‘ρθεις σ’ ένα τέταρτο, γιατί δεν είναι έτοιμο ακόμη…
Ο αφελής μικρός, που δε γνώριζε τον Ψευτοθόδωρο, αλλά και που δεν είχε κανέναν λόγο να μην τον πιστέψει, γιατί έξω από τον φούρνο, καθώς τον είδε, τον πέρασε για φούρναρη, του έδωσε τη δεκάρα που κρατούσε για τα ψηστικά και έφυγε, για να πάει να φέρει τα «ρέστα».
Ο Ψευτοδόδωρος, τέλειος στρατηγός, φρόντισε, αυτή η σκηνή να γίνει σχεδόν έξω οπό την πόρτα, ώστε να δει ο αληθινός φούρναρης, ότι είχε πάρε – δώσε με το μικρό του Καπιτσίνη. Έπειτα μπήκε στο φούρνο. Πέταξε τη δεκάρα επάνω στον μπάγκο και είπε:
– Το γκιουβέτσι του Καπιτσίνη…
Ο φούρναρης δεν πονηρεύτηκε και του το έδωσε. Το πήρε τότε ο καλός μας και το πήγε κατ’ ευθείαν στην ταβέρνα, για να το φάει με την παρέα του.
Το νόστιμο δε είναι, πως εκείνη την ώρα πέρναγε από την ταβέρνα και ο Καπιτσίνης και ο Ψευτοθόδωρος τον προσκάλεσε να πάρει μεζέ…
– Σ’ ευχαριστώ, είπε, κι εγώ γκιουβέτσι έχω και πάω τώρα για φαΐ…
Κι ένα από τ’ ανέκδοτά του:
Κάποιος από την παρέα τους έλεγε:
– Που λέτε, ξέρω έναν που μπορεί να σκίσει με τα χέρια του τέσσερις τράπουλες μαζί.
– Μπα, λέει ο άλλος. Αυτό δεν είναι τίποτα. Εγώ ξέρω κάποιον που σπάει με τη γροθιά του ένα μαρμάρινο τραπέζι..
Ο Ψευτοθόδωρος άκουγε. Κι έπειτα πολύ σοβαρός είπε:
Κάτι τρέχει στα γύφτικα. Εγώ έχω έναν ξάδερφο, που σταματάει το τρένο με το ένα του χέρι.
– Τι λες; τον ρώτησαν με θαυμασμό οι φίλοι του και πώς τα καταφέρνει;
– Είναι οδηγός στο σιδηρόδρομο του Πειραιώς …
Αυτός με λίγα λόγια ήταν ο Ψευτοθόδωρος, από το βιβλίο του Τάκη Νατσούλη “Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις”, εκδόσεις Σμυρνιωτάκη.
Οι χριστιανοί άγγιζαν απαλά έναν έναν τους κόμπους λέγοντας προσευχές, οι μουσουλμάνοι στριφογύριζαν τα εντυπωσιακά κομπολόγια τους με μαεστρία επιδεικνύοντας τη θέση τους στην ιεραρχία, οι μάγκες χτύπαγαν με δύναμη τις χάντρες για να κάνουν αισθητή την παρουσία τους, ενώ οι εραστές του καλού κομπολογιού τις χαϊδεύουν τελετουργικά απολαμβάνοντας την αφή, τον ήχο και τη μυρωδιά του πολύτιμου υλικού τους. Το κομπολόι έχει μεγάλο παρελθόν.
Οι συλλέκτες και δημιουργοί κομπολογιών Κωσταντής Παπουτσόγλου και Σπύρος Παπαδάκης μας ταξιδεύουν στο 500 π.Χ. όπου σύμφωνα με την παράδοση κάπου στη Βόρεια Ινδία, οι Βουδιστές μοναχοί πέρασαν 108 χάντρες σε ένα σχοινί για να μετρούν τις προσευχές τους.
«Η ιστορία λέει ότι μετά την Ινδία εξαπλώθηκε στην υπόλοιπη Ασία, στη Μέση Ανατολή και μετά ήρθε στην Ευρώπη.» Σύμφωνα με άλλες πηγές ένα αντίστοιχο «κομπολόι» χρησιμοποιούσαν και οι αρχαίοι Ελληνες κυρίως κατά τη διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Μέχρι τη σύγχρονη Ελλάδα έφθασε το κομπολόι που κατασκεύαζαν οι μοναχοί στο Αγιον Ορος με 33 μάλλινους κόμπους για να μετρούν τις προσευχές τους.
Τα ελληνικά κομπολόγια σήμερα αποτελούνται από 17 μέχρι 33 χάντρες, πάντα μονές στον αριθμό. Ο μονός αριθμός των χαντρών έχει να κάνει με την αισθητική, την ισορροπία και το παίξιμο του κομπολογιού.
Το κομπολόι των ισλαμιστών [Ισλαμικό προσευχητάρι] αποτελείται από 99 χάντρες, που λόγω όγκου έγιναν 33 για να μετρούν επί 3 φορές τις 99 ιδιότητες του Αλλάχ. Το κομπολόι των καθολικών [ροζάριο] αποτελείται από 50 χάντρες χωρισμένες ανά 10 και 5 στην κορυφή για να μετρούν τις προσευχές τους.
Το ελληνικό του όνομα, κομπολόι, αποκαλύπτει και τον λόγο της ύπαρξής του. Προκύπτει από τις λέξεις «κόμπο» και «λέγει» επειδή σε κάθε κόμπο, σε κάθε χάντρα λέμε μια ευχή. Ακόμα κι αν το άγγιγμά του δεν ακολουθούν προσευχές, είναι πλέον βέβαιο ότι ηρεμεί το πνεύμα, βοηθάει στην απομάκρυνση του άγχους, μας δίνει χρόνο για σκέψη, αποτρέπει τις κακές συνήθειες (τσιγάρο, ονυχοφαγία) αποτελεί κόσμημα αλλά και φυλαχτό και φυσικά κειμήλιο όταν είναι κληρονομιά από αγαπημένο πρόσωπο.
Τώρα πια όπως μας λέει ο Κώσταντής Παπουτσόγλου το κεχριμπαρένιο κομπολόι πρέπει πάντα να είναι δεμένο με νήμα, για να μη φθείρονται οι χάντρες, και διακοσμημένο με εξαρτήματα και στολίδια από ασήμι η και χρυσό. Παλαιότερα το παίξιμο του κομπολογιού ήταν αντρικό προνόμιο. Σήμερα οι γυναίκες το αγοράζουν ακόμα και σαν αξεσουάρ, ενώ πολλές φορές το φορούν κολιέ.
Κι αν αυτό που σας ανησυχεί είναι η τιμή του, ο Σπύρος Παπαδάκης μας καθησυχάζει: «Το καλό κεχριμπαρένιο κομπολόι δεν είναι ακριβή συνήθεια δεδομένου ότι μας προσφέρει θετική ενέργεια, ηρεμία και γαλήνη. Η τελική τιμή έχει σχέση με τον όγκο, το χρώμα, τον ήχο, την αφή και τα εξαρτήματα κατασκευής του. Μπορεί κάποιος να αγοράσει ένα ωραίο κομπολόι από κεχριμπάρι με ασημένια εξαρτήματα και από 45 ευρώ».
ΚΕΧΡΙΜΠΑΡΙ
Το πολύτιμο απολιθωμένο ρετσίνι
Η λέξη ηλεκτρισμός προέρχεται από το «ήλεκτρον» δηλαδή το κεχριμπάρι. Ο Θαλής κι ο Αριστοτέλης θεωρούσαν το κεχριμπάρι έμψυχο επειδή ηλεκτριζόταν με την τριβή κι είχε την ιδιότητα να έλκει μικρά αντικείμενα
Το κεχριμπάρι ή ήλεκτρο είναι ορυκτή ρητίνη που σχηματίστηκε από την απολίθωση διάφορων ρητινοφόρων δέντρων σε παλιότερες εποχές. Γι αυτό και μέσα της έχει κλείσει όλη τη ζωή ενός δέντρου. Φύλλα, χώμα ακόμα κι έντομα φυλακίζονται στην κολλώδη ρητίνη των δέντρων και μένουν για πάντα «στολίδια» του κεχριμπαριού και μάρτυρες του τόπου και του χρόνου. Το νεότερο κεχριμπάρι είναι ηλικίας 20 εκατομμυρίων χρόνων και το παλαιότερο περίπου 70 εκατομμυρίων χρόνων.
Η παλέτα των χρωμάτων του περιλαμβάνει από ανοιχτό κρεμ, χρυσοκίτρινο, κροκί, καφέ, κονιάκ και πολύ σπάνια μπλε, πράσινο, κόκκινο και μαύρο. Μπορεί να είναι διάφανο αλλά και αδιαφανή. Τα περισσότερα κεχριμπάρια περιέχουν εγκλείσματα. Φυσαλίδες, κλαράκια, φυλλαράκια, ζωύφια αλλά ακόμα και υπολείμματα ορυκτών.
Δυστυχώς συχνά τα κομπολόγια που ονομάζονται «κεχριμπαρένια» δεν είναι αληθινά. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή κι εμπιστοσύνη στον πωλητή για να αποκτήσετε το ιδανικό για σας κομπολόι με χάντρες από κεχριμπάρι. Είναι σχεδόν αδύνατο να διακρίνετε μόνοι σας αν το κεχριμπάρι σας είναι ατόφιο. Σήμερα τα περισσότερα κεχριμπάρια προέρχονται από τις ακτές της Βαλτικής θάλασσας.
Τα παλιά κεχριμπαρένια κομπολόγια που συναντάμε στις Αραβικές Χώρες είναι κατασκευασμένα από Βασιλικό κεχριμπάρι που το αγόραζαν από τις χώρες της Βαλτικής και με προσμείξεις άλλων υλικών κατασκεύαζαν κομπολόγια προσευχής τα περίφημα Καχραμάν που έχουν το χρώμα του κρόκου.
Σύμφωνα με την παράδοση, ένας Αιγύπτιος με το όνομα Φατουράν, ανάμειξε λεπτή σκόνη κεχριμπαριού με λιβάνι, μαστίχα, βακελίτη και νέφτι για να φτιάξει ένα πιο ανθεκτικό υλικό που πήρε και το όνομά του. Καχραμάν και Φατουράν παλαιά έχουν μόνο συλλέκτες.
ΤΟ ΜΠΕΓΛΕΡΙ
Γρήγορα ο αρχικός χαρακτήρας του κομπολογιού άλλαξε. Ο θρησκευτικός του χαρακτήρας μετατράπηκε αρχικά σε σύμβολο πλούτου κι εξουσίας. Από τα ακριβά σαλόνια όμως, το κομπολόι κατέβηκε και στα σκοτεινά σοκάκια κι έγινε απαραίτητο αξεσουάρ κάθε «μάγκα» που ήθελε να κάνει αισθητή την παρουσία του από μακριά.
Από τις 33 χάντρες έμεινα μόλις 16 ή και λιγότερες, η φούντα και ο παπάς αφαιρέθηκαν και η μικρή γιρλάντα που στριφογύριζε στον αέρα και μπαινόβγαινε ρυθμικά ανάμεσα από τα δάκτυλα ονομάστηκε μπεγλέρι. Στη δεκαετία του 80, το μπεγλέρι έμεινε μόλις με 2 χάντρες δεμένες στις άκρες ενός μικρού σχοινιού, ώστε να «παίζεται» με ευκολία ανάμεσα στα δάχτυλα του ενός χεριού.
ΤΑΝΙΑ ΜΑΡΚΟΥΤΣΑ
[email protected]
Η ταινία, “Ορατότης μηδέν” προβλήθηκε τη σαιζόν 1969-1970 και έκοψε 640.720 εισιτήρια. Ήρθε στην 2η θέση σε 99 ταινίες.
-Πρόκειται για ένα από τα καλύτερα σενάρια του Νίκου Φώσκολου, που εστιάζει στο χάσμα μεταξύ κεφαλαίου και εργατιάς.
-Η ταινία αποτελεί την επιστροφή του Νίκου Κούρκουλου στον κινηματογράφο και στην Φίνος Φιλμ μετά από απουσία δύο ετών στις ΗΠΑ, όπου πρωταγωνίστησε στο μιούζικαλ, “Ίλια Ντάρλινγκ” στο Μπροντγουέι δίπλα στην Μελίνα Μερκούρη.
-Πέραν της μεγάλης επιτυχίας της ταινίας, “Ορατότης μηδέν” σημαντική ήταν και η τεράστια επιτυχία που γνώρισε το τραγούδι του Μίμη Πλέσσα “Βρέχει φωτιά στη στράτα μου”, σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, που ερμήνευσε ο αξέχαστος Μίμη Πλέσσα.
Όπως έχει αναφέρει ο στιχουργός, το τραγούδι αυτό γράφτηκε κατά παραγγελία, αφού ο Νίκος Φώσκολος του ζήτησε ένα τραγούδι που να περιέχει το στίχο “κύμα πικρό στην πλώρη μου”. Έτσι δημιουργήθηκε αυτό το λαϊκό διαμάντι.
-Ο Νίκος Κούρκουλος κατάφερε να ταυτιστεί τόσο με το ρόλο του, που αρνήθηκε να βάλουν κασκαντέρ σε μια από τις πιο επικίνδυνες σκηνές, λέγοντας χαρακτηριστικά μετά από χρόνια:
«Είχαν ακροβολιστεί πέντε κάμερες με τηλεφακούς σε σκάφη, γύρω από το μέρος στο οποίο θα έπεφτα. Ο καπετάνιος του λιμενικού που με μετέφερε στον χώρο όπου θα γινόταν το γύρισμα, μου είπε πως είναι επικίνδυνο να πέσω σε εκείνο το σημείο γιατί από εκεί περνούσαν πλοία που πετούσαν φαγητά στη θάλασσα και μαζεύονταν σκυλόψαρα.
Εγώ δεν ήμουν κασκαντέρ, ούτε λοκατζής για να κάνω τέτοια σκηνή. Έπεσα λοιπόν στη θάλασσα, ήρθε το ελικόπτερο αλλά η δίνη που δημιουργούσε ο έλικας του στο νερό σου τρύπαγε το πρόσωπο. Κατάφερα να πιαστώ στο σχοινί, με ανέβασε το ελικόπτερο και έγινε το πλάνο. Γυρίσαμε τη σκηνή τρεις φορές».
Ο Άγγελος (Νίκος Κούρκουλος) επιβιώνει μετά από ένα ναυάγιο και αποκαλύπτει, στην αρμόδια επιτροπή, ότι αιτία της καταστροφής ήταν η παραμέληση του σκάφους από τους υπεύθυνους. Ο πλοιοκτήτης (Σπύρος Καλογήρου), υπό το βάρος των ευθυνών, αυτοκτονεί και ο αδερφός του (Μάνος Κατράκης) κάνει τα πάντα για να καταστρέψει τον Άγγελο.
Εκείνος θα παντρευτεί την κόρη (Μαίρη Χρονοπούλου) του εφοπλιστή και θα αναλάβει την εταιρεία του. Θα ανακαλύψει πως παίζονται τα ίδια βρόμικα παιχνίδια που οδήγησαν στο ναυάγιο, θα εγκαταλείψει τη θέση και τη γυναίκα του, και θα επιστρέψει στην παλιά του αγαπημένη (Άννα Βαγενά).
Ο ναός των Αγίων Αποστόλων χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 10ου αιώνα, βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς και είναι ο μοναδικός σωζόμενος μέχρι σήμερα ναός μέσα στον αρχαιολογικό χώρο.
Πρόκειται για μεσο-βυζαντινό ναό μεγάλης ιστορικής αξίας, τον πρώτο του επονομαζόμενου Αθηναϊκού ρυθμού.
Είναι σημαντικό μνημείο για τη μετέπειτα εξέλιξη της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, επειδή αποτελεί επιτυχή συνδυασμό απλού τετρακίονου και σταυροειδούς εγγεγραμμένου κτιρίου.
Η δομή του ναού αποτελείται από έναν τετρακίονο σταυροειδές χώρο που καλύπτεται από τρούλο. Οι τέσσερις άκρες του σταυρού καταλήγουν σε ημικυκλικές κόγχες. Μεταξύ των κογχών υπάρχει ίσος αριθμός μικρότερων κογχών, οι οποίες δίνουν μία αίσθηση ενότητας στο εσωτερικό του ναού.
Η προσθήκη του νάρθηκα στον κυρίως ναό είναι επίσης καινοτόμος καθώς η δυτική κόγχη του ναού και οι δύο μικρότερες σε κάθε πλευρά ενώνονταν με τον νάρθηκα, ο οποίος έχει το σχήμα του γράμματος Π.
Το εσωτερικό σχήμα του ναού πιθανότατα υποδηλώνει πως αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως Βαπτιστήριο. Σε αυτό συνηγορεί και η μαρμάρινη κολυμβήθρα με τον ανάγλυφο πλεκτό σταυρό, η οποία βρέθηκε στο χώρο του ναού και σήμερα κοσμεί το προαύλιο του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου της Αθήνας.
Νοτιότερα του Βαπτιστηρίου από τον 9ο ήδη αιώνα υπήρχε ο ναός της Υπαπαντής, καθώς και ένας βυζαντινός οικισμός ο οποίος αναπτύχθηκε εκεί την ίδια εποχή. Γύρω στο 1000 μ.Χ. το Βαπτιστήριο τροποποιήθηκε σε σταυροειδή ναό, με την προσθήκη τρούλου ο οποίος στηρίζεται σε 4 κίονες με ρωμαϊκά κιονόκρανα, και με την επέκταση δυτικά επιμήκους νάρθηκα.
Το 1877 ο ναός επισκευάστηκε και επεκτάθηκε δυτικά. Στις 12 Φεβρουαρίου 1954 αποφασίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού να κατεδαφιστούν όλες οι νεώτερες οικοδομικές παρεμβάσεις που είχαν γίνει στο σπουδαίο αυτό μνημείο και στις 3 Σεπτεμβρίου 1956 ολοκληρώθηκε η αναστήλωση και η επιστροφή του στην αρχική του μορφή του ναού των Αγίων Αποστόλων. Όσες από τις παλαιές τοιχογραφίες του ναού ήταν σε καλή κατάσταση συντηρήθηκαν, ενώ μεταφέρθηκαν από το κοντινό ναϋδριο του Αγ. Σπυρίδωνος τοιχογραφίες του 17ου αι. οι οποίες εντοιχίστηκαν στο νάρθηκα της εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων.
Η εκκλησία των αγίων Αποστόλων αποτελούσε ζωντανή ενορία ως το 1931 οπότε οι ανασκαφές στην Αρχαία Αγορά οδήγησαν στην κατάργηση του οικισμού της Βλασσαρούς και των γύρω συνοικιών (ευρύτερη περιοχή σημερινής Αρχαίας Αγοράς).
Το όνομα Σολάκη πιθανώς αναφέρεται στην επιφανή οικογένεια του Σολάκη, της οποίας η κατοικία γειτνίαζε με το ναό των Αγίων Αποστόλων και φέρεται να χρηματοδότησε τμήμα των μεταγενέστερων εργασιών αναστύλωσης του ναού. Σήμερα η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων είναι χαρακτηρισμένη ως προστατευόμενο βυζαντινό μνημείο και λειτουργείται μία φορά κάθε χρόνο, την ημέρα της σύναξης των 12 Αποστόλων, 30 Ιουνίου.
Ελάτε, λοιπόν, να ξαναζωντανέψουμε το σημαντικό αυτό βυζαντινό μνημείο της Αθήνας και για δύο μέρες να γίνει και πάλι χώρος λατρείας και προσευχής, όπως του αρμόζει.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΟΡΤΗΣ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ
ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΕΟΡΤΗΣ 29 ΙΟΥΝΙΟΥ, 18.00 – 20.00 μ.μ. (ναός Αγίων Αποστόλων)
Πανηγυρικός Εσπερινός, Ακολουθία της Λιτής & Λιτάνευση των ιερών λειψάνων εντός της Αρχαίας Αγοράς
ΗΜΕΡΑ ΕΟΡΤΗΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ, 07.00 – 10.00 π.μ. (ναός Αγίων Αποστόλων)
Όρθρος εορτής & Πανηγυρική Θεία Λειτουργία
ΗΜΕΡΑ ΕΟΡΤΗΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ, 19.00 – 20.30 μ.μ. (στο ναό του Αγίου Φιλίππου)
Μεθεόρτιος Εσπερινός & Παράκληση στους Αγίους Αποστόλους στο ναό του Αγίου Φιλίππου
Κατά τη διάρκεια όλων των εορταστικών ακολουθιών, εκτίθενται προς προσκύνηση τεμάχια των ιερών λειψάνων των Αγίων Αποστόλων Πέτρου, Θωμά και Φιλίππου.
Βιβλιογραφία
Τασούλα Μανουήλ «Αθηναίων σεβάσματα: Ναοί της Αρχαίας Αγοράς & ξεχασμένα εκκλησάκια της παλιάς Αθήνας», εκδ. Ατραπός, Αθήνα 2003
π. Αττάρτ Αθανασίου «Ο άγιος Φίλιππος Αθηνών και οι περί αυτόν κατεδαφισθέντες ναοί και ναϊσκοι», Αθήνα 2003
Μοσχονά Νικολάου «Η τοπογραφία της Αθήνας στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή», Ηλεκτρονική έκδοση «Αρχαιολογία της Πόλης των Αθηνών», Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
Το φωτογραφικό υλικό είναι της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών στην Αθήνα.
Σπάνιας ομορφιάς φωτογραφίες της Αθήνας, από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, έχουν συγκεντρωθεί στη σελίδα «Η Αθήνα μέσα στον χρόνο» στο facebook,… και ταξιδεύουν τους επισκπέτες στον χρόνο.
Δείτε την πλατεία Συντάγματος, την οδό Φιλλελήνων, Αμαλίας, την περιοχή του Ψυρρή και το Γκάζι, την εποχή που υπήρχαν χωματόδρομοι και οι Αθηναίοι μετακινούνταν άμαξες.
Οι εργάτες με τα κάρα και τα μουλάρια σκάβουν πυρετωδώς. Κόσμος διασχίζει την οδό Επωνύμων και την Παναγιά Βλασσαρού. Διακρίνεται καθαρά κι η μπουγάδα της νοικοκυράς στην ταράτσα του γωνιακού σπιτιού. Από κάτω μάλλον ήταν ταβερνάκι…
Αρχαία Αγορά, 7 Ιουλίου 1931.
Άγιος Γρηγόριος, στην οδό Μητροπόλεως, πριν το 1900.
Ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων, από παλιά καρτ ποσταλ, 1909.
Η Οδός Φιλλελήνων το 1896
Η Αγία Τριάδα, Η Ρωσσική Εκκλησία επί της Φιλελλήνων, το 1890
Φιλελλήνων 25-27 & Σιμωνίδου, Δεξιά η Αγγλικανική Εκκλησία του Αγ. Παύλου, Φιλελλήνων, Οκτώβριος 1966
Η οδός Φιλελλήνων το 1898, Αριστερά, το Ξενοδοχείον των Ξένων – Hôtel des Étrangères, του Στέφανου Ξένου.Δεξιά, το Μέγαρο Παχύ και στο ισόγειο το κατάστημα Pinacothèque Hellénique. Ο Λευτέρης Ξανθάκης αναφέρει ότι, το 1898 ο Αριστοτέλης Ρωμαϊδης πωλούσε αντίτυπα των φωτογραφιών τους σε αυτό εδώ το κατάστημα. Επρόκειτο για συλλογές αρχαίων και νεότερων μνημείων.
Η Λεωφόρος Αμαλίας το 1900
Παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1948.Από τα εικονιζόμενα κτίρια, μόνο η Οικία Κυριακούλη Μαυρομιχάλη (γωνία Λ. Β. Αμαλίας 8 & Ξενοφώντος) σώζεται σήμερα. Σε πρώτο πλάνο το Μέγαρο Νεγρεπόντη.
Η Αμαλίας μπροστά από το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Δεκαετία 1930
Στιγμιότυπο από λαχαναγορά στο Γκάζι
Γκάζι, το 1950.
‘Ανδρες πλέκουν καλάθια στου Ψυρρή
Τo σπίτι με τις Καρυάτιδες, Αγίων Ασωμάτων 45, Ψυρρή 1960. Αγαπημένο θέμα του Γιάννη Τσαρούχη.
Έφιπποι αξιωματικοί διασχίζουν την οδό Ευαγγελιστρίας
Βοσκός με το κοπάδι του στην οδό Ευαγγελιστρίας, το 1903.
Αγώνες καταδύσεων στην Μεσο-Ολυμπιάδα του 1906 με φόντο το Ξενοδοχείο Ακταίον στο Φάληρο.
Η ταινία, “Όταν η πόλις πεθαίνει” προβλήθηκε τη σαιζόν 1968-1969 και έκοψε 297.200 εισιτήρια. Ήρθε στην 23η θέση σε 108 ταινίες.
-Η ταινία στηρίζεται σε ένα δυνατό σενάριο του Νίκου Φώσκολου, γυρισμένο υποδειγματικά από τον Γιάννη Δαλιανίδη. Με στοιχεία αστυνομικής περιπέτειας, η σκηνοθεσία του Δαλιανίδη μεταδίδει ατμόσφαιρα αγωνίας.
-Η μουσική του Κώστα Καπνίση είναι ίσως από τις ωραιότερες του ελληνικού κινηματογράφου, με χαρακτηριστική σκηνή την Μαίρη Χρονοπούλου να ερμηνεύει το τραγούδι του “Υπάρχει κάπου ένα παιδί”.
Η Πάολα, μια σταρ του σινεμά, οφείλει την καλλιτεχνική της άνοδο στον πλούσιο εραστή της, ο οποίος διακινεί νοθευμένα φάρμακα στην αγορά. Όταν κάποια στιγμή η Πάολα συναντά έναν νεαρό γιατρό, δημιουργείται μια ερωτική έλξη ανάμεσά τους. Ο γιατρός, όμως εργάζεται σε ένα ορφανοτροφείο, στο οποίο χρησιμοποιεί τα νοθευμένα φάρμακα με αποτέλεσμα δέκα παιδάκια να χάσουν τη ζωή τους. Έτσι, ο γιατρός βρίσκεται κατηγορούμενος αλλά η Πάολα, καταλαβαίνοντας τι έχει συμβεί, θα κάνει τα πάντα για να τον βοηθήσει.
Η πρόσχαρη γειτονιά του Κουκακίου δεν είχε τίποτε να ζηλέψει από το κέντρο της Ομόνοιας! Τα πιτσιρίκια περίσσευαν στο Κουκάκι όσο σε καμία άλλη περιοχή των Αθηνών. Η κοντινή Λεωφόρος Συγγρού την ευνοούσε ιδιαίτερα.
Όσο για την επισκεψιμότητά της τονώθηκε όταν η ηλεκτρική εταιρεία «Πάουερ» επέκτεινε εκεί το δίκτυό της. Από το σούρουπο δεκάδες νέοι περπατούσαν στις οδούς Ζίννη και Ολυμπίου!
Αναρίθμητα τα κεντράκια στις δύο πλευρές των δρόμων. Ομφαλός η πλατεία Κουκακίου. Στο επίκεντρο το καφενείο «Κέντρο», εντευκτήριο και του «Εφηβικού Ομίλου».
Απέναντι το ζαχαροπλαστείο «Τρε Ζολί» ιδιοκτησίας Σπ. Χρυσούλη, ο «Λευκός Κρίνος» και αυτό του Μανώλη Μαυρομμάτη. Η καλόκαρδη εργατιά προτιμούσε την ταβέρνα του Βάσου Κονίστη με το ανόθευτο ρετσινάτο.
Εκεί τους καημούς της λίκνιζε και μύρωνε ένα γραμμόφωνο. Υπό τους ήχους του οι θαμώνες το έριχναν στον χορό, με τα παλαμάκια της παρέας να ακομπανιάρουν…
Πλάι στο εργοστάσιο ΦΙΞ, η κοσμική ταβέρνα «Πηγή» του Ρεμπέση, και του Γιούλη στην οδό Τούσα Μπότσαρη, με φανταχτερά ηλιοτρόπια…
Η Λεωφόρος Συγγρού μέχρι το Φιξ δεν ήταν παρά μια ατέλειωτη σειρά καφενείων. Και ήταν όλα γεμάτα κόσμο!
Ιδιαίτερα τα βραδάκια, όπου μαζευόταν ο εργατόκοσμος και τα ραδιόφωνα διασκέδαζαν τους περαστικούς… σελέμηδες. Ένας τόνος χαράς ακουγόταν χωρίς ωστόσο να καλύπτει τις φωνούλες των παιδιών στην παιδική χαρά!
Ένα… άντρο που διέθετε κολυμβητική δεξαμενή αλλά και το «περιοδεύον» κουκλοθέατρο. Παραστάσεις όπως «Η Γρηά του Βουνού» σημείωναν πιέννες σε βαθμό που η αστυνομία αναγκαζόταν να επέμβει.
Ανάλογα ακούσματα και απέναντι, όπου συνέρρεε η νεολαία του Αρμενικού Συνοικισμού του Δουργουτίου.
Την εικόνα συμπλήρωναν οι δύο θερινοί κινηματογράφοι, ο «Πρωτεύς» και το «Πανελλήνιον», που επί πολλές δεκαετίες χάριζαν στις ψυχές των κατοίκων το άρωμα της προπολεμικής πρωτεύουσας…
Γράφει ο Eλευθέριος Γ. Σκιαδάς
Η αναγραφόμενη στον τίτλο ιαχή θριάμβου του θηλυκού μαθητόκοσμου είναι πασίγνωστη! Δεν ξέρω όμως αν είναι συνδεδεμένη με πραγματικά περιστατικά, ή προέρχεται από κατασκευασμένη κινηματογραφική ατάκα.
Αυτό που θα περιγράψω όμως, αποτελεί προσωπικό βίωμα, αλλά και αντίστοιχο τέτοιο δεκάδων χιλιάδων θεατών που το παρακολούθησαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Ίσως μάλιστα να αποτελεί προπομπό ή και έμπνευση γιά το γνωστό, κλασσικό σλόγκαν.
Βρισκόμαστε στην αρχή καλοκαιριού του ’59 ή ’60. Τότε υπήρχε ο θεσμός των γυμναστικών επιδείξεων στο Καλλιμάρμαρο, όπου τα … άλκιμα μαθητικά νιάτα της πρωτεύουσας, στο τέλος της χρονιάς, επιδεικνύουν, σε μιά πανηγυρική (και πανηγυριώτικη) διαδικασία τις γυμναστικές και αθλητικές τους ικανότητες. Περιττό να λεχθεί πως στο Στάδιο δεν έπεφτε καρφίτσα, αφού μεγάλα γεγονότα σπάνιζαν στην φτωχή και μίζερη, από πλευράς σημαντικών εκδηλώσεων, εποχή. Κι όταν γινόταν κάποιο, ο κόσμος έτρεχε μιλιούνια.
Το μεγαλύτερο μέρος των θεατών το αποτελούσε μαθητόκοσμος, καθώς οι «πρωταγωνιστές» των επιδείξεων αποτελούσαν μικρή αντιπροσωπεία από κάθε σχολείο. Πολύ φυσικό και λογικό ήταν, λόγω του μεγάλου πλήθους των μαθητών, πολλοί να θέλουν να δουν, τουλάχιστον, τις επιδείξεις και να χειροκροτήσουν το σχολείο και τους συμμαθητές τους. Οπότε γέμιζαν το Στάδιο ασφυκτικά. Συνεπώς, λόγω του νεαρόκοσμου, ο ενθουσιασμός κι ο παλμός στις κερκίδες ήταν έντονος, οι εκδηλώσεις ουρανομήκεις και γενικά η ατμόσφαιρα εκπληκτική. Χωρίς αντιπαλότητες, ανταγωνισμό, αντεγκλήσεις και καυγάδες. Μιά πραγματική γιορτή της νεολαίας!
Το Παναθηναϊκό Στάδιο έχει μιά, μεταξύ άλλων, μοναδική ιδιομορφία. Σε ειδικές περιπτώσεις ενδιαφέροντος αγώνα, (όπως έγινε την άνοιξη του 1968, με τον αγώνα μπάσκετ ΑΕΚ – Σλάβια, γιά το Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης), μπορεί να «στοιβάξει» κοντά 60.000 κόσμο. Όμως αν καθίσεις κοντά στην είσοδο, μπροστά στα Προπύλαια, δεν υπάρχει περίπτωση να μπει γνωστός σου μέσα και να μην τον πάρεις χαμπάρι, καθώς κι όποιον κυκλοφορήσει στους διαδρόμους! Αποκλείεται! (Σημ. Η προσωπική αυτή διαπίστωση είναι «καρατσεκαρισμένη» μέσα από δεκάδες παρακολουθήσεις αγώνων στίβου, π.χ. Βαλκανικοί, Μεσογειακοί, Βαλκάνια – Σκανδιναβία, Πανελλήνιοι και πλήθος άλλοι, όπου δεν πέρναγε κουνούπι απαρατήρητο!).
Ξαναγυρίζοντας τώρα σ’ εκείνες τις γυμναστικές επιδείξεις, αρχίζω από τον πρωταγωνιστή της ημέρας, τον Μιχάλη Νικολινάκο, πιστεύοντας πως όποιος διαβάζει τώρα αυτές τις γραμμές και ήταν μεταξύ των περίπου 50.000 θεατών εκείνης της εκδήλωσης, θα αρχίσει να χαμογελάει με νόημα.
Ο Μιχάλης Νικολινάκος υπήρξε ένας ωραιότατος άνδρας, ψηλός, αδύνατος, αρρενωπός, αριστοκρατικός και συναρπαστικός. Πληρούσε όλα τα ανδρικά πρότυπα γοητείας της εποχής του. Ακόμα κι αν δεν τον ήξερες, επί τη εμφανίσει του, εντυπωσιαζόσουν. – Παιδιά, ο Νικολινάκος!
– Καλά ρε, και ποιός είναι αυτός;
– Είναι ο…..
– Καλά, δεν πειράζει. Όμως πολύ ομορφάντρας, ο μπαγάσας!
Κι ενώ τα κορίτσια της παρέας, ξελιγώνονταν, οι σερνικοί κατσουφιάζαμε. Άλλοι εμφανώς, οι ζηλιάρηδες, κι άλλοι από μέσα μας, οι…τάχα αδιάφοροι!
Τον τύπο τον είχα διασταυρώσει παλαιότερα στο Ναύπλιο, όταν γύριζαν το φιλμ, «Ο άνθρωπος του τραίνου», (κάτι είχα αναρτήσει παλαιότερα σχετικά). Σαν ηθοποιός ήταν μάλλον μέτριος, παρ’ όλον ότι η εξωτερική του εμφάνιση γεννούσε προσδοκίες ζεν πρεμιέ, που όμως δεν επαληθεύτηκαν, καθώς όλα τα έργα που έπαιξε πέρασαν μάλλον αδιάφορα, πλην αυτού που προανέφερα. Κι εκεί αποτελούσε μεν κεντρικό ήρωα, αφού αυτός ήταν ο… «άνθρωπος του τραίνου», όμως ο ρόλος του ήταν πολύ μικρός, σχεδόν ελάχιστος.
Επίσης αναφερόταν και σαν ζωγράφος, αλλά ελάχιστοι έχουν… απολαύσει ζωγραφικά του έργα. Εγώ, πάντως, δεν υπήρξα μεταξύ αυτών.
Θυμάμαι πως κάποτε μου είχαν δείξει και το «ατελιέ» του, στην Ομόνοια. (Έτσι έλεγαν τότε τις γκαρσονιέρες). Στο υπόγειο του κτιρίου που στέγαζε τον κινηματογράφο «Κοτοπούλη», με πόρτα δίπλα από την είσοδο του σινεμά. Εκεί «δημιουργούσε» και δίδασκε τα μυστικά του… πινέλου στη σωρεία των θαυμαστριών του, που έσπευδαν εκστασιασμένες να ….διδαχθούν!
– «….Μάθε και μένα, μπάρμπα»! Και είχε πολλές, ο αφιλότιμος!
Την ημέρα των επιδείξεων ο Νικολινάκος ήταν στο Στάδιο. Σύμπτωση ή τυχαία, δεν παίρνω όρκο! Όπως δεν ορκίζομαι αν ήταν τυχαία ή όχι, η περαντζάδα που έκανε στο μεσαίο διάδρομο, εμπρός-πίσω, κοντά στο πέταλο, στην αριστερή πλευρά του Σταδίου, τάχα γιά να βρει θέση.
Το τι έγινε, δεν περιγράφεται. Όσοι καθόμασταν απέναντι, στην αρχή δεν πήραμε χαμπάρι περί τίνος επρόκειτο. Βλέπαμε τον κόσμο να σηκώνεται και να κάθεται, (ακριβώς όπως κάνουν σήμερα, συνεννοημένα, κάποιοι οπαδοί στα γήπεδα, ανεμίζοντας χρωματιστά σημαιάκια και σχηματίζοντας διάφορα κόλπα), και μετά μιά συνεχώς απλωνόμενη οχλαγωγία κάλυψε το Στάδιο.
– Καλά, τι γίνεται εκεί, ρε παιδιά;
– Δεν ξέρεις; Ο…Νικολινάκος!
Σε πολύ λίγο διάστημα, όλο το Καλλιμάρμαρο ήταν στο πόδι. Μέχρι κι οι «επιδεικνύοντες» μαθητές είχαν πάψει να υπακούουν στα παραγγέλματα του γυμναστού, είχαν γυρίσει και περίεργοι παρακολουθούσαν το… σουλάτσο του Νικολινάκου και τη «βεντάλια» των θεατών που ανεβοκατέβαιναν στη θέση τους, διασκεδάζοντας με το γενικό «τζέρτζελο».
Τελικό αποτέλεσμα; Σε λίγο απέναντι, 5-6 αστυφύλακες τον «τσουβάλιασαν» και τον σέρναν καρότσι προς τα Προπύλαια και την έξοδο! Χαρακτηριστικά θυμάμαι έναν να τον έχει σβερκώσει με το ένα χέρι και να τον σπρώχνει με το άλλο και, καλού-κακού, να τον πλαισιώνουν μερικοί άλλοι, κουστωδία, τραβώντας τον ηθοποιό από τα χέρια, ενώ εκείνος … φρενάριζε γέρνοντας το σώμα προς τα πίσω!
Από όσο θυμάμαι, ούτε αυτός κατέθεσε ποτέ μήνυση γιά βάναυση συμπεριφορά και παραβίαση … ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ούτε ο τύπος έγραψε γιά… αστυνομική βία και ούτε τα κόμματα διαμαρτυρήθηκαν γιά .. αντιδημοκρατική συμπεριφορά του… αστυνομικού παρακράτους, ζητώντας παραιτήσεις υπευθύνων!
Ένα εκλεκτό τμήμα του Ελληνισμού ζούσε στα βόρεια της Μικράς Ασίας, στην περιοχή του Πόντου, μετά τη διάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Η άλωση της Τραπεζούντας το 1461 από τους Οθωμανές δεν τους αλλοίωσε το φρόνημα και την ελληνική τους συνείδηση, παρότι ζούσαν αποκομμένοι από τον εθνικό κορμό. Μπορεί να αποτελούσαν μειονότητα -το 40% του πληθυσμού, αλλά γρήγορα κυριάρχησαν στην οικονομική ζωή της περιοχής, ζώντας κυρίως στα αστικά κέντρα.
Η οικονομική τους ανάκαμψη συνδυάστηκε με τη δημογραφική και την πνευματική τους άνοδο. Το 1865 οι Έλληνες του Πόντου ανέρχονταν σε 265.000 ψυχές, το 1880 σε 330.000 και στις αρχές του 20ου αιώνα άγγιζαν τις 700.000. Το 1860 υπήρχαν 100 σχολεία στον Πόντο, ενώ το 1919 υπολογίζονται σε 1401, ανάμεσά τους και το περίφημο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας. Εκτός από σχολεία διέθεταν τυπογραφεία, περιοδικά, εφημερίδες, λέσχες και θέατρα, που τόνιζαν το υψηλό τους πνευματικό επίπεδο.
Το 1908 ήταν μια χρονιά – ορόσημο για τους λαούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τη χρονιά αυτή εκδηλώθηκε και επικράτησε το κίνημα των Νεότουρκων, που έθεσε στον περιθώριο τον Σουλτάνο. Πολλές ήταν οι ελπίδες που επενδύθηκαν στους νεαρούς στρατιωτικούς για μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της θνήσκουσας Αυτοκρατορίας.
Σύντομα, όμως, οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν. Οι Νεότουρκοι έδειξαν το σκληρό εθνικιστικό τους πρόσωπο, εκπονώντας ένα σχέδιο διωγμού των χριστιανικών πληθυσμών και εκτουρκισμού της περιοχής, επωφελούμενοι της εμπλοκής των ευρωπαϊκών κρατών στο Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το ελληνικό κράτος, απασχολημένο με το «Κρητικό Ζήτημα», δεν είχε τη διάθεση να ανοίξει ένα ακόμη μέτωπο με την Τουρκία.
© 2017 Ελληνικός Κινηματογράφος. All Rights Reserved
