Ελία Καζάν

Ο Ελία Καζάν ήταν ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτης και ηθοποιός, με σημαντική καριέρα στο Χόλιγουντ.

Γεννήθηκε στις 07 Σεπτεμβρίου 1909 στην Κωνσταντινούπολη και το πραγματικό όνομά του ήταν Ηλίας Καζαντζόγλου. Σε ηλικία τεσσάρων ετών μετανάστευσε με τους γονείς του, αρχικώς στη Γερμανία και στη συνέχεια στις ΗΠΑ.

Αποφοίτησε από το τμήμα υποκριτικής του πανεπιστημίου Γέιλ και συνέχισε τις σπουδές του στο Γκρουπ Θίατερ του Λι Στράσμπεργκ. Η πλούσια καριέρα του άρχισε στη δεκαετία του ’30 και το αστέρι του έλαμψε με μεγάλα θεατρικά έργα στο Μπρόντγουεϊ και κινηματογραφικές επιτυχίες στο Χόλιγουντ.

Το 1937, έπειτα από μία ήδη επιτυχημένη πορεία ως ηθοποιός, πέρασε και πίσω από τις κάμερες, ως σκηνοθέτης. Βραβεύθηκε με Όσκαρ για τη “Συμφωνία Κυρίων” (1947) και “Το Λιμάνι της Αγωνίας” (1954), ενώ το 1999 τιμήθηκε για το σύνολο της προσφοράς του στην 7η Τέχνη (1999). Στις μεγάλες επιτυχίες του περιλαμβάνονται, επίσης, οι ταινίες “Λεωφορείον ο Πόθος” (1951), “Ανατολικά της Εδέμ” (1955) και “Αμέρικα, Αμέρικα” (1963).

Ελία Καζάν
Η Aλίκη Βουγιουκλάκη μαζί με τον Ελία Καζάν.

Στην ιστορία της τέχνης καταγράφονται, ακόμα, οι σκηνοθετικές του προσεγγίσεις στο θεατρικό σανίδι, σε έργα όπως “Λεωφορείον ο Πόθος”, “Ο θάνατος του Εμποράκου” και “Λυσσασμένη Γάτα”.

Ο Ελία Καζάν ήταν ο σκηνοθέτης που ανέδειξε τον Μάρλον Μπράντο και τον Γουόρεν Μπίτι. Οδήγησε 21 ηθοποιούς στις υποψηφιότητες των Όσκαρ.

Το 1948 υπήρξε συνιδρυτής του περίφημου “Actor’s Studio” στη Νέα Υόρκη, ενός πρότυπου εργαστηρίου για νέους ηθοποιούς, που κατά καιρούς φιλοξένησε πολλά ανερχόμενα αστέρια κι έγινε πνευματικό λίκνο του θεατρικού κόσμου στην Αμερική.

Ωστόσο, ο Ελία Καζάν αμαύρωσε την εικόνα του, όταν κατακρίθηκε για τη συνεργασία του το 1952 με την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, μέσω της οποίας κατέδωσε στις αρχές συναδέλφους του ως κομμουνιστές.

Οι προσπάθειες του στη δεκαετία του΄80 να γυρίσει στην Ελλάδα το μυθιστόρημα του Πέρα από το Αιγαίο, βασισμένο στη Μικρασιατική καταστροφή έβρισκε εμπόδιο μάλλον την ελληνική εθνικοφροσύνη, καθώς ζητούσε από την Ελλάδα στρατιωτική βοήθεια με ένα σενάριο που κρατούσε ίσες αποστάσεις στις ευθύνες Ελλήνων και Τούρκων, και λιγότερο η επιρροή του Ζυλ Ντασέν συζύγου της Μελίνας Μερκούρη, υπουργού πολιτισμού τότε, στη μη-πραγματοποίηση της παραγωγης όπως ισχυριζόταν ο ίδιος.

Ήταν γνωστή η οργή του Ντασέν, παλιό γνώριμο του Καζάν και θύμα του Μακαρθισμού ο οποίος ήταν από εκείνους που ποτέ δεν του συγχώρεσαν την κατάθεση του στην επιτροπή. Έφτασε μάλιστα να πληρώσει ολοσέλιδη καταχώρηση στην εφημερίδα Hollywood Reporter καταγγέλλοντας την απόφαση της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου να απονέμει το 1999 στον Καζάν τιμητικό όσκαρ για το σύνολο του έργου του.

Στην τελετή πάντως τον συνόδεψαν ο Ντε Νίρο και ο Μάρτιν Σκορτσέζε ενώ από κάτω κάποιοι αστέρες τον χειροκρότησαν όρθιοι και κάποιοι παρέμειναν σιωπηλοί και άπραγοι.

Ο Ελία Καζάν απεβίωσε στο σπίτι του στο Μανχάταν σε ηλικία 94 ετών το Σεπτέμβριο του 2003.