Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (Thessaloniki International Film Festival) διοργανώνεται κάθε Νοέμβριο στη Θεσσαλονίκη από τον ομώνυμο πολιτιστικό οργανισμό υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού. Είναι ένα από τα παλαιότερα και κορυφαία φεστιβάλ κινηματογράφου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ αποτελεί τη σημαντικότερη κινηματογραφική διοργάνωση στην Ελλάδα. Το Φεστιβάλ έχει διαγωνιστικό χαρακτήρα και το πρόγραμμά του περιλαμβάνει επίσης αφιερώματα σε σημαντικούς σκηνοθέτες και εθνικές κινηματογραφίες, καθώς και παράλληλες εκδηλώσεις όπως masterclass, εκθέσεις, συναυλίες και εργαστήρια. Παράλληλα, κάθε Μάρτιο, ο πολιτιστικός οργανισμός του Φεστιβάλ διοργανώνει και το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης δίνει έμφαση στον ανεξάρτητο κινηματογράφο και τους ανερχόμενους δημιουργούς απ’ όλον τον κόσμο. Αποτελεί ζωτικής σημασίας πλατφόρμα για σκηνοθέτες από την Ελλάδα και τις γειτονικές χώρες. Οι θεατές του Φεστιβάλ ξεπερνούν κάθε χρόνο τους 80.000. Εκατοντάδες Έλληνες και ξένοι προσκεκλημένοι, μεταξύ των οποίων μεγάλα ονόματα του διεθνούς κινηματογράφου, έχουν επισκεφθεί το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται στον ιστορικό κινηματογράφο «Ολύμπιον» της πλατείας Αριστοτέλους και, από το 1999, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, σε τέσσερις αίθουσες που προήλθαν από την ανακατασκευή των παλαιών αποθηκών του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης. Το κέντρο του Φεστιβάλ είναι η Αποθήκη Γ στο Λιμάνι, ενώ εκδηλώσεις πραγματοποιούνται και στο Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το οποίο ανήκει στον οργανισμό Φεστιβάλ.

Το Φεστιβάλ έχει τρία διαγωνιστικά τμήματα: Διεθνές Διαγωνιστικό για πρώτες ή δεύτερες ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους, Διαγωνιστικό Εικονικής Πραγματικότητας (VR) και Διεθνές Διαγωνιστικό «Γνωρίστε τους Γείτονες» για ταινίες από την περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Εγγύς Ανατολής.

Η Αγορά είναι το αναπτυξιακό κομμάτι του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και απευθύνεται σε επαγγελματίες του κινηματογραφικού χώρου διεθνώς. Είναι από τις πιο δυναμικές και διαρκώς αναπτυσσόμενες αγορές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Από τρεις φάσεις πέρασε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ξεκίνησε ως «Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου» (1960-1965), συνεχίστηκε ως Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου (1966-1991) και σήμερα αποτελεί Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου (1992-σήμερα).

Εκτός από Τέχνη, ο κινηματογράφος είναι και εμπορικό προϊόν. Υπό αυτό το πρίσμα, το υπουργείο Βιομηχανίας αποφάσισε το 1960 (με αφορμή τα 25 χρόνια Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης) να αναθέσει στη Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία «Τέχνη» τη διοργάνωση καλλιτεχνικών εκδηλώσεων.

Αυτή ήταν η πρώτη μορφή του Φεστιβάλ, το οποίο ονομάστηκε Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου. Στην πρώτη διοργάνωση συμμετείχαν σκηνοθέτες όπως οι Νίκος Κούνδουρος, Ντίνος Κατσουρίδης, Γρηγόρης Γρηγορίου και Νίκος Τσιφόρος.

Τα «μικροπαράπονα» δεν λείπουν, φυσικά. Ήδη από την πρώτη χρονιά εκφράζονται αντιρρήσεις για το πώς επιλέγονται οι ταινίες που προκρίνονται, καθώς και για τα κριτήρια της βράβευσης. Η πρώτη διοργάνωση γίνεται, πάντως, με επιτυχία, ενώ το 1962 η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου κατοχυρώνεται και τυπικά με νόμο του κράτους.

Κι ενώ ο ελληνικός κινηματογράφος σπάει ταμεία, η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου προσπαθεί να διαμορφώσει ταυτότητα: ακροβατεί ανάμεσα στη διάθεση για εμπορικότητα και στην επιθυμία να μετασχηματιστεί σε τοπίο έκφρασης νεανικού προβληματισμού.

Το Φεστιβάλ αναζητά τον δρόμο του τα επόμενα χρόνια, μέχρι τον Απρίλιο του 1967 και την επιβολή της δικτατορίας.

Η νέα πολιτική κατάσταση αντικατοπτρίζεται και στο Φεστιβάλ. Στη διοργάνωση του 1967 προβάλλονται κυρίως ταινίες εμπορικού σινεμά. Μοναδική εξαίρεση οι Σιλλουέτες του Κωστή Ζώη.

Στο 9ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου προβάλλεται Η Εκπομπή, κινηματογραφικό ντεμπούτο του Θόδωρου Αγγελόπουλου (μετά το ημιτελές Forminx Story).

Φυσικά, λογοκρισία υπάρχει, ιδιαίτερα στην επιλογή των ταινιών. Ωστόσο, σιγά-σιγά αρχίζει να διαφαίνεται μια νέα εποχή για το ελληνικό σινεμά.

Η ταινία του Θ.Αγγελόπουλου, Αναπαράσταση επικρατεί στο 11ο Φεστιβάλ, του 1970. Η ταινία κερδίζει σειρά βραβείων ανάμεσα τους και αυτό της καλύτερης ταινίας. Και κάπως έτσι ξεκινά η περίοδος του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου.

Η επόμενη χρονιά επρόκειτο να είναι ταραχώδης. Η επιλογή των ταινιών προκαλεί την οργή του κοινού και το 12ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου ονομάζεται ως «φεστιβάλ της οργής». Η λογοκρισία της προκριματικής επιτροπής έχει και εδώ τον πρώτο λόγο. Εξαίρεση η Ευδοκία του Αλέξη Δαμιανού, η οποία, ωστόσο, αγνοείται, από πλευράς βραβείων. Αλλά και το Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση, καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στην εμπορικότητα και την ποιότητα.

Τα εισιτήρια, όμως, που κόβουν οι ελληνικές ταινίες μειώνονται συνεχώς. Αυτό που ονομάζεται «εμπορικός κινηματογράφος» δεν υπάρχει πια στην Ελλάδα. Το Φεστιβάλ αποτελείται πλέον από άλλου τύπου ταινίες (αυτές που ονομάζονται φεστιβαλικές).

Η πτώση της Δικτατορίας το 1973 θα προκαλέσει μια έξαρση στην παραγωγή πολιτικών ταινιών.

Θεατές και σκηνοθέτες ζητούν την αλλαγή και στο ίδιο το Φεστιβάλ. Η διοργάνωση του 1974 θα είναι επεισοδιακή. Δημιουργοί και ο διάσημος εξώστης Β’ επιθυμούν αλλαγές στα βραβεία, την κριτική επιτροπή και το νομικό πλαίσιο για τον κινηματογράφο (πολλά χρόνια αργότερα, παρόμοιες αλλαγές θα ζητούσαν και οι Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη). Οι σκηνοθέτες αρνούνται να παραλάβουν τα βραβεία τους κατά την τελετή απονομής, μια απόφαση που ανακαλείται την επόμενη χρονιά.

Τα επόμενα χρόνια κάνουν στο Φεστιβάλ την εμφάνισή τους ταινίες δημιουργών. Αττίλας ’74 του Μιχάλη Κακογιάννη, Θίασος του Αγγελόπουλου, Χάππυ Ντέη του Βούλγαρη, Τα τραγούδια της Φωτιάς του Νίκου Κούνδουρου, το Μοντέλο του Κώστα Σφήκα και άλλες.

Το επόμενο διάστημα οι σκηνοθέτες επιχειρούν για ακόμα μία φορά να ισορροπήσουν ανάμεσα στο εμπορικό και το ποιοτικό σινεμά. Οι ταινίες με πολιτικά ή κοινωνικά θέματα εξακολουθούν να έχουν το πάνω χέρι. Παραδείγματα οι Τεμπέληδες της Εύφορης Κοιλάδας του Νίκου Παναγιωτόπουλου, Οι δρόμοι της αγάπης είναι νυχτερινοί της Φρίντα Λιάππα, Οι απέναντι του Γιώργου Πανουσόπουλου.

Η Μελίνα Μερκούρη αναλαμβάνει υπουργός Πολιτισμού το 1982 και υπόσχεται χρηματοδότηση των ταινιών από το κράτος. Έναν χρόνο αργότερα αρχίζουν να απονέμονται και τα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας. Ορισμένοι από τους σκηνοθέτες επιλέγουν να μην προβάλλουν τις ταινίες τους στο Φεστιβάλ (για παράδειγμα η Τώνια Μαρκετάκη με το Η Τιμή της Αγάπης και ο Γιώργος Τσερμπερόπουλος με τον Ξαφνικό Έρωτα).

Το 1984 κινηματογραφικό νομοσχέδιο δεν υπάρχει και οι σκηνοθέτες αποφασίζουν να μποϊκοτάρουν τον θεσμό, κάτι που αποφεύγεται με την υπόσχεση του υπουργείου Πολιτισμού ότι τα προβλήματα θα λυθούν μετά τη διεξαγωγή του Φεστιβάλ. Εκείνη τη χρονιά βραβείο καλύτερης ταινίας κερδίζει η Λούφα και Παραλλαγή του Νίκου Περράκη, η οποία σημειώνει μεγάλη εισπρακτική επιτυχία.

Νέος νόμος ψηφίζεται τελικά τον Απρίλιο του 1986. Αρχικά φαίνεται να επιλύνει κάποια προβλήματα, σύντομα, πάντως, διακρίνεται πως δημιουργούνται περισσότερα.

Μπορεί να εισέρχονται και άλλα τμήματα στο Φεστιβάλ, ωστόσο, ο Εξώστης Β’ είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής των επόμενων ετών. Στο 28ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου ταινίες αποδοκιμάζονται, ενώ το 1988 οι θεατές του Εξώστη κατεβάζουν ένα σκιάχτρο δεμένο με σκοινί, θέλοντας να κάνουν ένα σχόλιο για τον «θάνατο» -όπως πίστευαν- του ελληνικού σινεμά. Την ίδια χρονιά, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ, Θανάσης Ρεντζής, συγκρούεται με τα σωματεία και παραιτείται. Τη θέση του παίρνει ο Ανδρέας Τυρός, ο οποίος παραιτείται επίσης. Για να αποφευχθούν τα χειρότερα, τη διεύθυνση του Φεστιβάλ αναλαμβάνουν ο Γρηγόρης Δάναλης από την ΕΤΕΚΤ, ο Γιώργος Παπακώστας από την ΕΕΣ και ο Βασίλης Δημαρέλος αντιπρόεδρος του ΔΣ της ΔΕΘ.

Τα επόμενα χρόνια εξακολουθούν οι φωνές για το νομοθετικό πλαίσιο του κινηματογράφου, δημιουργοί αρνούνται να στείλουν τις ταινίες τους, ο Εξώστης Β’ συνεχίζει τις διαμαρτυρίες του, ενώ το 1991, ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Πάνος Γλυκοφρύδης, παραιτείται διαφωνώντας με τις επιλογές της προκριματικής επιτροπής.

Από το 1991 διευθυντής της διοργάνωσης αναλαμβάνει ο Μισέλ Δημόπουλος ενώ το τμήμα Νέοι Ορίζοντες αναλαμβάνει ο Δημήτρης Εϊπίδης (που σήμερα είναι καλλιτεχνικός διευθυντής της οργάνωσης).

Το 32ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι ιστορικό, καθώς είναι το τελευταίο αποκλειστικά ελληνικό. Την επόμενη χρονιά αποκτά διεθνή χαρακτήρα.

Ο διεθνής χαρακτήρας με το Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα, και το τμήμα Νέοι Ορίζοντες, λειτουργεί ευεργετικά για την ενημέρωση του κοινού για τις ξένες κινηματογραφίες και για σκηνοθέτες άγνωστους έως τότε στην Ελλάδα.

Μια ακόμη στροφή ήταν όταν καταργήθηκε το ελληνικό διαγωνιστικό τμήμα και στη θέση του έγινε το Πανόραμα Ελληνικού Κινηματογράφου, αφού οι ελληνικές ταινίες διαγωνίζονταν στα Κρατικά Βραβεία.

Το 1997 θέση προέδρου αναλαμβάνει ο Θόδωρος Αγγελόπουλος.

Μετά το φεστιβάλ του 2004 ο Μισέλ Δημόπουλος αντικαθίσταται από τη Δέσποινα Μουζάκη, η οποία ακολουθεί μια πιο «λαμπερή» πορεία (η οποία αφήνει, όμως, το Φεστιβάλ χρεωμένο). Τη θέση του Θ.Αγγελόπουλου αναλαμβάνει ο Παντελής Βούλγαρης, ο οποίος, όμως, παραιτείται λίγους μήνες αργότερα για να αντικατασταθεί από τον Γιώργο Χωραφά.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται όταν το κίνημα «Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη», αντιδρώντας για την απουσία νομοσχεδίου για τον κινηματογράφο μποϊκοτάρουν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Με την ψήφιση του νόμου το μποϊκοτάζ αναστέλλεται και το 2011 οι ελληνικές ταινίες επιστρέφουν για τα καλά στη Θεσσαλονίκη.

Το 2009 καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ αναλαμβάνει ο Δημήτρης Εϊπίδης που στρέφει την προσοχή και πάλι στο ανεξάρτητο σινεμά.

Σημαντικοί προσκεκλημένοι

Μεταξύ των σημαντικών δημιουργών που έδωσαν το παρών στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης από το 1992 ως σήμερα συγκαταλέγονται οι Αμπάς Κιαροστάμι, Ναγκίσα Όσιμα, Νάνι Μορέτι, Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, Μανοέλ ντε Ολιβέιρα, Κεν Λόουτς, Ανιές Βαρντά, Μπέλα Ταρ, Τοντ Σόλοτζ, Νούρι Μπιλγκέ Τζεϊλάν, Φράνσις Φορντ Κόπολα, Βιμ Βέντερς, Αλφόνσο Κουαρόν, Όλιβερ Στόουν, Εμίρ Κουστουρίτσα, Φατίχ Ακίν, Βέρνερ Χέρτζογκ, Τακέσι Κιτάνο, Μάικλ Ουιντερμπότομ, Άκι Καουρισμάκι, Τζιμ Τζάρμους, Αλεξάντερ Πέιν, Λούι Ψυχογιός, Τζον Γουότερς κ.ά.

Διακεκριμένοι ηθοποιοί και προσωπικότητες που παρευρέθηκαν στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ως προσκεκλημένοι ή ως μέλη των κριτικών του επιτροπών είναι, μεταξύ άλλων, η Κατρίν Ντενέβ, ο Χάρβεϊ Καϊτέλ, η Φέι Ντάναγουεϊ, η Ιζαμπέλ Ιπέρ, ο Τζον Μάλκοβιτς, ο Γουίλεμ Ντεφόε, ο Σαμ Ρόκγουελ, ο Ζαν Μαρκ Μπαρ κ.ά.

Τα τμήματα του φεστιβάλ
Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης περιλαμβάνει τα εξής τμήματα:

Το Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα, όπου προβάλλονται πρώτες και δεύτερες ταινίες ανερχόμενων δημιουργών απ’ όλο τον κόσμο.
Το Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα «Γνωρίστε τους γείτονες», που περιλαμβάνει ταινίες από την περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Εγγύς Ανατολής.
Το Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα Ταινιών Virtual Reality (VR).
Την ενότητα «Ανοιχτοί ορίζοντες», όπου προβάλλονται ταινίες του ανεξάρτητου και πρωτοποριακού κινηματογράφου.
Το Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, όπου παρουσιάζονται οι ελληνικές ταινίες της πρόσφατης παραγωγής.
Το τμήμα «Ματιές στα Βαλκάνια», που παρουσιάζει το πολύμορφο τοπίο της βαλκανικής κινηματογραφίας.
Το τμήμα «Νεανική οθόνη», με ειδικές προβολές για σχολεία και παιδιά.
Το πρόγραμμα πλαισιώνουν ταινίες εκτός συναγωνισμού, ειδικές προβολές και προγράμματα «Carte blanche» (ελεύθερη επιλογή ταινιών από μια σημαντική προσωπικότητα του κινηματογράφου).

Βραβευμένες καλύτερες ταινίες

Έτος Βραβείο καλύτερης ταινίας Σκηνοθέτης Παραπομπή
1960 δεν υπήρχε βραβείο καλύτερης ταινίας
1961 δεν υπήρχε βραβείο καλύτερης ταινίας
1962 Ηλέκτρα Μιχάλης Κακογιάννης
1963 Μικρές Αφροδίτες Νίκος Κούνδουρος
1964 Διωγμός Γρηγόρης Γρηγορίου
1965 Όχι κύριε Τζόνσον Γρηγόρης Γρηγορίου
1966 Ξεχασμένοι ήρωες Νίκος Γαρδέλης
1967 Σιλουέττες Κωστής Ζώης
1968 Παρένθεση
Κορίτσια στον ήλιο
Τάκης Κανελλόπουλος,Βασίλης Γεωργιάδης
1969 Το κορίτσι του 17 Πέτρος Λύκας
1970 Αναπαράσταση Θεόδωρος Αγγελόπουλος
1971 Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση; Ντίνος Κατσουρίδης
1972 Το προξενιό της Άννας Παντελής Βούλγαρης
1973 Λάβετε θέσεις Θόδωρος Μαραγκός
1974 Κιέριον
Μοντέλο
Δήμος Θέος
Κώστας Σφήκας
1975 Ο Θίασος Θεόδωρος Αγγελόπουλος
1976 Χάππυ Νταίη Παντελής Βούλγαρης
1977 Ιφιγένεια Μιχάλης Κακογιάννης
1977 Το βαρύ πεπόνι Παύλος Τάσιος
1978 1922 Νίκος Κούνδουρος
1979 Ανατολική περιφέρεια Βασίλης Βαφέας
1980 Μεγαλέξανδρος Θεόδωρος Αγγελόπουλος
1981 Το εργοστάσιο
Πετροχημικά, οι καθεδρικές της ερήμου
Τάσος Ψαρράς
Στάθης Κατσαρός, Γιώργος Σηφιανός
1982 Άγγελος Γιώργος Κατακουζηνός
1983 Ρεβάνς
Ρεμπέτικο
Νίκος Βεργίτσης
Κώστας Φέρρης
1984 Λούφα και παραλλαγή Νίκος Περάκης
1985 Πέτρινα χρόνια Παντελής Βουλγαρης
1986 Νοκ-Αουτ
Καραβάν Σαράι
Παύλος Τάσιος
Τάσος Ψαρράς
1987 Θεόφιλος
Τα παιδιά της Χελιδόνας
Λάκης Παπαστάθης
Κώστας Βρεττάκος
1988 Στη σκιά του φόβου
Ακατανίκητοι εραστές
Γιώργος Καρυπίδης
Σταύρος Τσιώλης
1989 δεν δόθηκε
1990 Ερωτας στη Χουρμαδιά Σταύρος Τσιώλης
1991 δεν δόθηκε
1992 Ορλάντο Σάλλυ Πόττερ
1993 Από το χιόνι Σωτήρης Γκορίτσας
1994 Οι μέρες Ουάνγκ Τσιάοσουάι
1995 Ο Ταχυδρόμος Ηε Τζιαν-Τζούν
1996 Σύντροφοι στη συμφορά Ουνταϊάν Πρασάντ
1997 Στο δρόμο για το Νιλ Σου Μπρουκς
1998 Ψάρια τον Αύγουστο Γιοτσίρο Τακαχάσι
1999 Δημόσια Λουτρά Ζανγκ Γιανγκ
2000 Tο τελευταίο καταφύγιο Πάβελ Παβλικόφσκι
2001 Τίρανα έτος μηδέν Φατμίρ Kότσι
2002 Γυναίκα της Βροχής
Για πάντα δικός σου
Χιντενόρι Σουτζιμόρι
Απιτσατπόνγκ Ουεερασεθακούλ
2003 Το τελευταίο τραίνο Αλεξέι Γκερμάν Jr
2004 Όνειρο πικρό Μοσέν Αμιργιουσεφί
2005 Η ευτυχία αλλού Φιν Τροχ
2006 Οικογενειακοί Δεσμοί Κιμ Τάε-Γιονγκ
2007 Ώριμο στάχυ Σανγκτζούν Τσάι
2008 Εκεί πέρα Αμπντολρεζά Καχανί
2009 Σταυροδρόμια Ζωής Χαρόν Σανί
Σκαντάρ Κοπτί
2010 Periferic – στις παρυφές Μπογκτάν Τζόρτζε Απέτρι
2011 Πορτρέτο στο Λυκόφως Αγγελίνα Νικόνοβα
2012 Μια Πειρατεία (A Hijacking) Τομπίας Λίντχολμ
2013 Κελί από χρυσάφι Ντιέγο Κεμάδα Ντίες
2014 Ατέρμονη θλίψη Χόρχε Πέρες Σολάνο
2015 Δεσμοί αίματος Γκρίμουρ Χακόναρσον
2016 Δολοφονικά αμαξίδια Ατίλα Τιλ
2017 Κοράκια Γιενς Ασούρ

el.wikipedia.org